Położenie i opis wyspy

Kreta leży na południowy wschód od Peloponezu, na wschodnim krańcu Morza Śródziemnego, 200 km na północ od afrykańskiego wybrzeża. Jej strategiczne położenie na skrzyżowaniu szlaków handlowych między Cesarstwem Rzymskim, Egiptem, Mezopotamią i Arabią spowodowało, że od początku istnienia handlu Kreta przyciągała wiele zazdrosnych spojrzeń i była obiektem walk o wpływy polityczne.

Kreta jest piątą co do wielkości wyspą Morza Śródziemnego i największą wyspą należącą do Grecji. Stanowi jeden z 13 regionów administracyjnych tego kraju.

Kretę, wyspę o powierzchni 8300 km² nazywa się czasami Megalonissos, czyli „Wielką Wyspą”. Jej długość wynosi 260 km, a długość wybrzeża 1046 km. Największa szerokość wyspy dochodzi do 60 km, najmniejsza, tak zwany Przesmyk Ierapetry liczy zaledwie 12 km. Ta nadzwyczaj piękna wyspa wydaje się zakotwiczona w wodach Morza Śródziemnego przez masywy górskie, których szczyty sięgają 2000 metrów. Woda wyrzeźbiła w nich głębokie wąwozy i skomplikowane systemy jaskiń ciągnące się ku wnętrzu wyspy. Dla starożytnych były to miejsca, gdzie na świat przyszli bogowie z mitologii greckiej. W miarę upływu wieków jaskinie te stały się bezpiecznym schronieniem dla piratów, włóczęgów i partyzantów. Góry nigdy nie zostały zdobyte, nawet podczas wojen w XX wieku, ponieważ ich zbocza są zbyt strome, a odległe doliny trudno dostępne.

Na wyspie znajdują się trzy pasma górskie: na zachodzie są to Białe Góry (2452 m n.p.m.), w centrum masyw Idi z najwyższą górą Krety – Psiloritis (2456m n.p.m.) oraz na wschodzie masyw Dikti (2148 m n.p.m.).
Żyzne równiny są zamieszkałe od epoki neolitu, kiedy to rozpoczęła się tu uprawa roli. Liczne źródła oraz potoki spływające z pobliskich gór zapewniały obfite zbiory. Szerokie, piaszczyste plaże wzdłuż wybrzeża, zwłaszcza na północy, przyciągają licznych turystów, od kiedy tylko istnieje zorganizowana turystyka. Samo wybrzeże jest bardzo zróżnicowane: skaliste zatoczki i zatoki sąsiadują z bagnistymi terenami w ujściach rzek.

Rys historyczny

Najstarsze ślady ludzkiej obecno.ści na wyspie datowane są na 7000 rok p.n.e. Pierwsi wyspiarze pochodzili z Azji Mniejszej, zamieszkiwali liczne jaskinie i groty. Ludność początkowo zajmowała się myślistwem i zbieractwem, wkrótce zajęli się również rolnictwem, korzystając z żyznych pastwisk na równinie Mesara. Około 3000 roku p.n.e. na Kretę przybyła nowa fala ludności, znająca już techniki epoki brązu, tym samym rozpoczęla się epoka minojska, pierwsza cywilizacja europejska.

Prze długi czas istnienie na Krecie dużej cywilizacji uważano za mit. Jednak wykopaliska archeologiczne niezbicie udowodniły istnienie rozwiniętej kultury nazywanej minojską. Obecnie dobrze znamy cechy kultury minojskiej: u szczytu potęgi na wyspie mieszkało ponad 2 miliony ludzi, czyli cztery razy więcej niż obecnie, z czego około 100 tyś. zamieszkiwało stolicę, Knossos. Pierwsze pałace w Knossos i innych dużych miastach, jak Fajstos czy Malia, powstały koło 2000 roku p.n.e., ale mniej więcej 300 lat później zniszczyło je potężne trzęsienie ziemi. To, co dziś możemy podziwiać w Knossos to pozostałości odbudowanych pałaców, znacznie większych i wspanialszych od swoich poprzedników. Złoty wiek cywilizacji minojskiej trwał trzy wieki.
Minojczycy wynaleźli pismo oraz skomplikowane systemy kanalizacji. Kobiety cieszyły się wysokim statusem społecznym i brały czynny udział w życiu społecznym. Minojczycy docenili rywalizację sportową, gry i inne rozrywki, lecz szczególnie umiłowali sobie malarstwo. Dobrobyt społeczności minojskiej opierał się głównie na handlu. Imperium minojskie stało się ogromną potęgą w regionie morza Śródziemnego.
Kres cywilizacji nastąpił nagle około 1450 roku p.n.e. Nadal nie do końca znana jest przyczyna jej upadku, hipotezy mówią o wybuchu wulkanu, trzęsieniu ziemi i ogromnych falach sejsmicznych. Jednak niedawne odkrycia postawiły nową hipotezę o obcym najeździe lub powstaniu buntowników.

Po katastrofie, która spowodowała upadek kultury minojskiej, wyspę najechali Mykeńczycy pochodzący z Peloponezu i zaadoptowali to, co pozostało z minojskich miast. Około roku 1200 p.n.e. Kretę najechali, pochodzący z Bałkanów, Dorowie. W późniejszych latach Kretę ominęły wojny perskie i wojna peloponeska, mimo tego, że Kreteńczycy byli cenionymi najemnikami.

W czasie, kiedy antyczna Grecja osiągnęła szczyt okresu klasycznego (480-338 p.n.e.), kreta pogrążona była w wewnętrzne konflikty między miastami-państwami. Jedynym ważnym osiągnięciem tego okresu i jedynym ciekawym zabytkiem jest Kodeks z Gortyny, opisujący podział społeczeństwa na ludzi wolnych, służbę i niewolników, którymi rządziła arystokracja.

W 67 roku p.n.e., po trzech latach zaciętych walk, wykorzystując rywalizację miast-państ, Kretę podbili Rzymianie, która pozostała rzymską prowincją aż do roku 395 n.e. ze stolicą w Gortynie. Rzymianie zaprowadzili porządek na wyspie, kończąc wewnętrzne walki, budując drogi, porty i akwedukty oraz wprowadzając system wodociągów z bieżącą wodą i centralne ogrzewanie.

W roku 59 n.e. na wyspę przypłynął Paweł Apostoł, który postanowił nawrócić na chrześcijaństwo miejscową ludność. Jednak jego wysiłki, by odwrócić Kreteńczyków od wiary pogańskiej, zakończyły się jego męczeńską śmiercią. Z czasem chrześcijaństwo wyparło wierzenia pogańskie i dało początek obecnemu Kościołowi greckiemu.
Podczas schizmy wschodniej Kreta znalazła się pod wpływami Bizancjum, choć jego władza nad wyspami na południe od Krety było tylko nominalne. Kreteńczycy pozostali wierni Kościołowi greckiemu, pomimo arabskiej okupacji (824-961), zakończonej zwycięskim oblężeniem Iraklionu przez bizantyjskiego cesarza Nicefora.

W roku 1204, kiedy Konstantynopol dostał się w ręce krzyżowców, Kreta została sprzedana Wenecjanom, dając tym samym początek nowej epoce. Kreta podczas 465 lat weneckiej okupacji (1204-1669), przeżywała okres niespotykanego dotąd dobrobytu, pomimo prób stłumienia powstania miejscowej ludności. Dzięki strategicznemu położeniu wyspy i zasobom drewna wykorzystywanego do budowy statków, Kreta stała się trzonem potężnego imperium handlowego oraz pierwszą formalnie utworzoną kolonią Republiki Weneckiej.

Kreteńczycy z czasem przywykli do obecności okupanta i zaczęli brać udział w rządach.
W wiekach XVI i XVII rozkwitła sztuka, był to okres tak zwanego renesansu kreteńskiego. Wybudowano wtedy liczne kościoły i klasztory, rozwijała się literatura, a sztuka malowania ikon osiągnęła apogeum.

Na wschodzie muzułmanie zaczęli wypierać armie chrześcijańskie. Turcy wypędzili Wenecjan z Azji Mniejszej, wysp Morza Egejskiego i w końcu z całej Grecji. Zanim Kreta wpadła w ręce Turków, musieli oni stoczyć tytaniczną walkę, żeby wyrwać wyspę spod weneckiego panowania. Wydarzenia te rozpoczęły się około roku 1530, najazdami słynnego pirata Barbarossy na Chanię i Sitię. W ciągu następnych stu lat Wenecjanie wybudowali szereg fortyfikacji i umocnili już istniejące. Jednak w 1645 roku Turcy zdobyli Chanię i Rethymnon, a dwa lata później nastąpiło oblężenie stolicy Iraklionu trwające 22 lata. Kiedy w 1669 roku zwycięzcy wkroczyli do miasta, Wenecjanie otrzymali rozkaz opuszczenia go bez stawiania oporu.

Okupacja turecka trwająca od 1669 do 1898 roku, wpłynęła na stagnację w sztuce i gospodarce. Osmańscy sułtani nie byli zainteresowani rozwojem i bogactwami podbitych terenów. Po wielu wiekach weneckiej dominacji, która przyniosła mimo wszystko wyspie rozkwit, Kreta pogrążyła się marazmie. Oprócz odbudowy umocnień na wyspie, Turcy nie pozostawili po sobie zbyt wiele śladów. Wybudowali kilka meczetów oraz nieco domów. O okupacji tureckiej mogą jedynie świadczyć bogato zdobione studnie na miejskich placach i przed kaplicami. W tym okresie na wyspie wybuchały liczne powstania, które jednak były błyskawicznie i krwawo tłumione.

Sytuacja uległa zmianie, kiedy po wojnie w 1821 roku Grecja odzyskała niepodległość. Kreta pozostawała jeszcze przez 100 lat pod okupacją turecką, ale obudziła się w Kreteńczykach świadomość narodowa. Opór stał się jeszcze bardziej zacięty, a represje Turków coraz krwawsze. Dla wielu Kreteńczyków śmierć stała się jedynym honorowym wyjściem.

W 1898 roku, pod naciskiem europejskich mocarstw, Turcy przyznali Krecie szeroką autonomię, a na gubernatora wyspy mianowali księcia Jerzego, młodszego syna króla Grecji. Jednak po kilku latach Książe został zmuszony do dymisji, a niezadowolony z dotychczasowej sytuacji lud Krety żądał przyłączenia do Grecją. Dopiero w 1913 roku pod przywództwem Kreteńczyka Venizelosa nastąpiło tak upragnione zjednoczenie.

Pogoda i klimat

Kreta leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego umiarkowanego, różniącego się nieznacznie w poszczególnych regionach. Wiele osób twierdzi, że panujący na Krecie klimat jest najzdrowszy w Europie, ze średnią roczną temperaturą powietrza osiągającą 20 oC.

Lato na Krecie trwa najdłużej w całej Grecji z temperaturą dochodzącą nawet do 38ºC i średnią temperaturą dobową w lipcu i sierpniu wahającą się od 27 do 29ºC. W tym czasie opady deszczu są niezwykle rzadkie i raczej mają charakter przelotny. W sierpniu często wieje silny północny wiatr nazywany w tym rejonie „meltemi”, który powoduje obniżenie wilgotności i ułatwia znoszenie wysokich temperatur na północy wyspy. Nagrzane w ciągu długiego lata wody morza oblewającego wyspę sprawiają, że zima na Krecie ma łagodny przebieg. W miesiącach zimowych średnia dobowa temperatura powietrza wynosi ok. 13ºC (w ciągu dnia 16ºC). Zima na Krecie charakteryzuje się obfitymi opadami deszczu (od października do marca/kwietnia), które pomagają w odrodzeniu się wysuszonej po letnich upałach roślinności. Zachodnia część Krety jest bardziej wilgotna niż jej wschodnia część, co niewątpliwie wpłynęło na bardziej rozwinięte rolnictwo. Wielkość opadów zmienia się również wraz z wysokością, od 400 mm na nizinach nadmorskich do 2000 mm w górach. Opady śniegu na nizinach są prawdziwą rzadkością, ale w wyższych partiach gór spada dość sporo śniegu.

Placówki dyplomatyczne

Konsulat Honorowy RP w Heraklionie
Konsul honorowy Stelios Golemis (język grecki)
87 Ethnikis Antistaseos str.
713-06 Heraklion Kreta
Grecja
telefon/faks: (00-302 810) 221 786
e-mail: her_goldair@her.forthnet.gr

Komunikacja

Wynajem samochodów
Na Krecie bardzo dobrze rozwinięta jest sieć wypożyczalni samochodów. Znane międzynarodowe firmy swoje przedstawicielstwa mają na lotnisku w Heraklionie i Chani.  Wynajęciem samochodów zajmują się także hotele. Wynajmując samochód należy sprawdzić czy w cenę wliczone jest ubezpieczenie, często wpłacić trzeba kaucję.

Od kierowcy wymagane jest prawo jazdy posiadane minimum rok i ukończone 21 lat. Ceny są dość zróżnicowane w zależności od firmy i rodzaju samochodu. Niewielki samochód z limitem kilometrów i ubezpieczeniem wynająć można już od 28 euro za dzień.

Taksówki
Ceny za przejazd taksówkami na Krecie nie są wysokie. Jak w większości miast dodatkowe opłaty dolicza się przy wsiadaniu na lotniskach, dworcach i portach. Stawki są wyższe za kursy nocne i przy przewożeniu bagażu ponad 10 kg. Nie ma najmniejszego problemu w poruszaniu się taksówkami w miejscowościach turystycznych.

Autobusy
W Heraklionie, przy porcie, znajduje się główny dworzec autobusowy. Tam też siedzibę ma biuro informacji przedstawicielstwa autobusowego KTEL. Bilety kupić można także u kierowcy. Z miejscowości turystycznych z łatwością można dostać się do centrum lub sąsiednich miast. Greccy kierowcy nie zawsze stosują się do rozkładów jazdy, autobusy często się spóźniają.

Atrakcyjne miejsca

Chania
Stolica Krety w latach 1845-1971, jest drugim najważniejszym miastem wyspy i nie przestaje się rozwijać. W centrum miasta znajduje się urocza starówka z budynkami z czasów weneckich i tureckich, gdzie panuje radosna, kosmopolityczna atmosfera. Chania uważana jest za jedno z najpiękniejszych miast w całej Grecji.
Starówka była niegdyś otoczona wysokim murem obronnym, z którego zachowała się do dziś tylko zachodnia część murów oraz bastion Schiavo-Lando. Wenecki port przyciąga zarówno miejscowych jak i turystów. W porównaniu z portem w Rethymnonie jest on olbrzymi. Na nadbrzeżu stoją wspaniałe średniowieczne rezydencje oraz liczne kawiarnie, tawerny i restauracje.Za portem rozciąga się  starówka, będąca kolorową mozaiką architektury weneckiej i tureckiej, poprzecinana wąskimi uliczkami. W Chanii są najelegantsze butiki na Krecie – jest to spadek po latach sześćdziesiątych, kiedy miasto było mekką artystów.

Agia Marina
Dawniej malutka, malownicza wioska rybacka na północnym wybrzeżu (9 km na zachód od Chanii), obecnie jest jednym z najpopularniejszych kurortów w regionie Chanii z długą, piaszczystą plażą. Nazwa miasteczka pochodzi od urokliwego kościoła na wzgórzu ponad miastem. U wybrzeża położona jest niewielka wysepka Agios Theodorii, która wg mitologii jest morskim potworem zamienionym w skałę, którego gorący oddech nadał plaży złocisty kolor.

Platanias
Miejscowość wypoczynkowa, położona 8 km od Chanii. Kurort znany jest przede wszystkim z długiej (7 km), pięknej piaszczystej plaży, która co roku zostaje wyróżniona „Błękitną Flagą” przyznawaną za czystość. Wzdłuż plaży stoją liczne hotele, a tawerny, kafejki, bary i sklepiki z pamiątkami kuszą swoją bogatą ofertą. Miejscowość ta dzięki wyjątkowym walorom turystycznym przyciąga mnóstwo turystów, co sprawia, że latem jest dość zatłoczona.

Rethymnon
Jedno z najbardziej malowniczych miast na Krecie, leży 75 km na zachód od Heraklionu, czyli o godzinę jazdy samochodem drogą krajową. Współczesne zabudowania stoją na ruinach doryckich, greckich i rzymskich. Rethymnon zawdzięcza większość swoich skarbów architektury Wenecjanom, ale również Turcy pozostawili po sobie zauważalne dziedzictwo. Dzisiaj długą piaszczystą zatokę otacza wieniec współczesnych zabudowań turystycznych. Kilkukilometrowa piaszczysta plaża oraz przepiękna starówka to prawdziwy raj dla turystów. Wzdłuż wybrzeża biegnie promenada gdzie znajdziemy również mnóstwo tawern, kawiarni i dyskotek. W centrum miasta znajduje się mini zoo oraz park pełen egzotycznych roślin. Miasto słynie również z portu weneckiego, fortu i zabudowy weneckiej.
Rethymnon, jako jeden z głównych ośrodków turystycznych na Krecie, polecany jest dla osób szukających rozrywki, ale i dla osób chcących wypocząć na pięknych plażach i spacerując po uliczkach Starego Miasta.

Agios Nikolaos
To bez wątpienia najładniejsze miasteczko we wschodniej Krecie. Położone jest nad malowniczą Zatoką Mirabello oraz na niewielkich wzgórzach wzdłuż wybrzeża. W samym centrum miasta znajduje się głębokie jezioro, zasilane z górskich źródeł, gdzie cumuje mnóstwo kolorowych łodzi rybackich. Wokół portu i wzdłuż ulic znajdziemy liczne butiki oferujące wyroby ze skóry i futra oraz sklepiki oferujące typowe dla Krety produkty – miód i ceramikę.

Ponieważ w Agios Nikolaos nie ma ładnych plaż, wszystkie hotele wybudowano za miastem. Na północy znajdziemy jedne z najbardziej luksusowych hoteli w Europie, z największym ich skupiskiem wokół Eloundy.

Elounda
Położone 11 km na północ od Agios Nikolaos, piękne miasteczko nad zatoką, które od morza osłania wysunięty półwysep Spinalonga. Ta miejscowość wypoczynkowa może oczarować turystów swoim wyglądem oraz niewielkim naturalnym portem. Ponadto znajdują się tu najlepsze hotele na Krecie.

Sissi
Dawna wioska rybacka przekształcona w uroczą miejscowość wypoczynkową. O jej malowniczości decyduje położenie nad wąskim, przypominającym fiord brzegiem zatoki. Po jednej stronie zatoki rozciąga się niewielka piaszczysta plaża, po drugiej – kawiarnie i tawerny. Wspaniałe piaszczysto-żwirowe plaże można odnaleźć już 2 km od centrum miasta.

Sport

Nurkownie
Znanymi obszarami nurkowania są: Elounda, Agia Pelagia, Chania, Retymnon i Plakias. Główny ośrodek nurkowania znajduje się w Hersonisos i nosi nazwę Scubakreta Diving Center. Nurkując z aparatami tlenowymi należy pamiętać aby ściśle przestrzegać przepisów ochrony środowiska naturalnego. Aktualne przepisy dostępne są w Greckiej Centrali Obsługi Zagranicznego Ruchu Turystycznego.
Wszystkie ośrodki nurkowe mają certyfikat rządu greckiego i mogą udzielać lekcji. Warto natomiast sprawdzić czy ośrodek należy do stowarzyszenia, najpopularniejsze to PADI – Profesional Association of Divind Instructors.

Bardzo popularne głównie wśród turystów są krótkie kursy, już w 5 dni można uzyskać podstawowy certyfikat Open Water Certyfikate.

Surfing
Na Krecie jest bardzo dużo możliwości uprawiania surfingu. Powstało wiele szkół surfingu, cieszących się popularnością turystów. Dla początkujących najlepsze warunki są na wybrzeżu północnym.

Żegluga
Dwa porty Heraklion i Chania są morskimi przejściami granicznymi. Pasażerowie jachtów poddawani są kontroli paszportowej. Chcąc pływać po greckich wodach można wynajmować łodzie tylko pływające pod grecką banderą. Można również wynająć łódź bez profesjonalnej załogi, wtedy wymagane jest posiadanie odpowiednich uprawnień.

Narty wodne
Szkoły narciarstwa wodnego z wykwalifikowaną kadrą znajdują się między innymi na plażach Agia Pelagia, Elounda, Malii, Limin oraz Hersonisos.

Wioślarstwo
Kluby w których wypożyczyć można łodzie wiosłowe znajdują się w Agios Nokolaos, Retymnonie, Heraklionie i Chanii.

Jazda konna
Znane centra jeździeckie znajdują się w okolicach Agios Nikolaos, Retymnonu i Heraklionu.

Glof
Pierwszy klub golfowy na Krecie to Crete Golf Club, otwarty w 2003 r w Hersonisos, do dyspozycji turystów jest tam pole z 18 dołkami.

Tenis
Korty tenisowe są częścią infrastruktury hoteli wyższej kategorii. Kluby tenisowe znajdują się we największych miastach między innymi Chanii i Heraklionie.

Rowery
Większość szlaków pieszych pokonać można także na rowerze, turystyka rowerowa jest obecnie bardzo popularna na Krecie. Rowery można wynająć w dużych ośrodkach turystycznych i samemu wybrać się na wycieczkę lub skorzystać z oferty biur organizujących wycieczki np. Agencja Diexodos.